Baptisten

Eigenlijk kan het baptisme als een Engelse variant van het anabaptisme worden beschouwd dat is uitgegroeid tot een aparte beweging.

Van de geschiedenis van de Baptisten in Nederland zijn er twee lezingen bekend. De éérste lezing is welke de Unie van Baptisten gemeenten in Nederland geeft. Zij houden een eerste kerkelijke bijeenkomst uit 1609 aan als officiële begindatum van het baptisme (in de vorm zoals wij het nu kennen) aan.

Baptisten in Amsterdam

In 1609 werden in Amsterdam vijftig Engelsen, die vanwege geloofsvervolging het moederland waren ontvlucht, op de belijdenis van hun geloof gedoopt. Deze gebeurtenis wordt als miljoenen baptisten als het begin van de geschiedenis van hun geloofsgemeenschap gezien. Wanneer deze datum aangehouden wordt, betekent dit dat het baptisme in 2009 reeds 400 jaar bestaat en Nederland, en in het bijzonder Amsterdam, als bakermat van het wereldwijde baptisme mag worden gezien.

In 1607/1608 had de groep zich afgescheiden van de Anglicaanse kerk. Dat was in Engeland een riskante onderneming. Om aan vervolging te ontkomen, was de afgescheiden gemeente gevlucht naar het redelijk tolerante Nederland. Typerend voor het karakter van deze afgescheiden gemeente is de wijze waarop zij was gevormd. De aspirantleden spraken één voor één uit: ‘Ik verbind mij met God en met u allen om in de wegen van God te wandelen…’. Blijkens deze stichtingsformule was de gemeente een verbond dat de leden aangingen met God en met elkaar. In deze visie begint de gemeente bij de leden en niet bij de bisschop, zoals in de Anglicaanse kerk.

Doop op belijdenis

De tweede stap van de kinderdopende Anglicaanse staatskerk naar een op belijdenis van geloof dopende gemeente werd gedaan in Nederland.

De uit Engeland gevluchte gemeente kwam in Amsterdam in contact met een doopsgezinde gemeente. In Nederland waren al driekwart eeuw doopsgezinden, die de doop op belijdenis van geloof praktiseerden. De leider van de Engelse vluchtelingengemeente, John Smyth, kwam in contacten met hen tot de overtuiging dat een gemeente gefundeerd moet zijn in de doop. De verbondssluiting van anderhalf jaar daarvóór was niet voldoende. Die verbondssluiting moest gestalte krijgen in de bediening van de doop. En zo werden alle leden alsnog gedoopt. Deze gebeurtenis wordt aangemerkt als het begin van het baptisme. Niet dat de gedoopten zich ‘baptisten’ noemden. Dat zou pas in 1611 / 1612 in Londen gebeuren.

Eén van de leden van de gedoopte vluchtelingengemeente - Thomas Helwys - ging met een handjevol medebroeders en -zusters terug naar Engeland en stichtte in Londen de eerste baptistengemeente die deze naam droeg.

Baptisme in Nederland

De andere lezing van de geschiedenis van het baptisme houdt geen rekening met de vluchtelingen-gemeente in Amsterdam. Dit omdat het in principe een gemeente was welke bestond uit in Nederland wonende Britten. De geschiedenis op het Europese vaste land begint daarom volgens hen in 1834, toen de eerste Europese Baptisten gemeente in Hamburg werd gesticht. De geschiedenis van het Baptisme in Nederland begint (dan) in 1845.

Op een avond in het midden van de meimaand 1845 (waarschijnlijk op 15 mei) maakten zich zeven mensen gereed om de doop te ondergaan. De plechtigheid vond plaats dicht bij de boerderij van Roelof Reiling aan de Nijeveensche Mond. Julius Købner daalde in het water af en doopte achtereenvolgens Johannes Elias Feisser, de scheepskapitein Arend Speelman (van Nieuwe Pekela), de landbouwer Roelof Reiling, diens vrouw Geertruida Teissens, en tenslotte de drie broers Willem, Jannes en Hendrik Kuit (allen van Gasselternijveen). Zeven gelovigen … hetzelfde aantal dat ruim 10 jaar eerder in Hamburg werd gedoopt en waarmee de gemeente daar begon. De eerste gemeentevergadering vond plaats; dominee Feisser werd als herder en leraar gekozen en Roelof Reiling tot diaken. De eerste Baptisten gemeente -de Gemeente van Gedoopte Christenen- in Nederland was ontstaan, te Gasselternijveen. Op 2 juni 1865 stierf Johannes Elias Feisser, de eerste baptist van Nederland, stichter van de eerste Nederlandse Baptisten gemeente.

Aantal baptisten in Nederland

Het aantal Nederlandse baptisten is niet exact bekend. Dit wordt met name veroorzaakt door het feit dat er in Nederland, naast de bij de Unie van Baptistengemeenten en bij de ABC Gemeenten aangesloten kerken ook nog zelfstandige, autonome, baptistengemeenten zijn. De meeste autonome gemeenten zijn 'vrije baptisten', 7e Dags Baptisten en 'evangelische baptisten'. Naar schatting zijn er in Nederland tussen de 15.000 en 20.000 baptisten. Wereldwijd zijn er naar schatting 90 miljoen baptisten.

Kenmerken van het baptisme

De baptisten-kerken kenmerken zich door:

  • Bijbel: De Bijbel als autoriteit in leer en leven
  • Geloofsdoop: de doop wordt bediend aan hen die 'tot onderscheid van jaren' zijn gekomen, meestal (jong) volwassenen. De gemeente wordt gevormd door gedoopte gelovigen;
  • autonome gemeenten: elke gemeente is autonoom, in tegenstelling tot de synodaal of patriarchaal geleide kerken;
  • scheiding tussen kerk en staat: Een principe dat in de grondwet van vele landen, later, is verankert zoals bijv. in de Verenigde Staten waar het baptisme een van de grootste geloofsgemeenschappen is;
  • Priesterschap: het algemeen priesterschap van de gelovigen, er is géén andere middelaar tussen God en mens dan Christus Jezus. Daarmee verwerpen baptisten de gedachte dat er een mens of kerk is die de zonden kan vergeven.

Een ander kenmerk, maar niet algemeen, is de sterke nadruk in de baptistenkerken op de zending.

Externe links:
Unie van Baptisten Gemeenten
Baptisten Startpagina

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License